Maaktips

Wat voor tips kunnen jongeren die zelf iets maakten, geven aan andere jongeren die een zelfstandig maakproces starten? Leerden ze maken? En wat leerden ze dan?

In de loop van het onderzoek interviewden we regelmatig jongeren over hoe zelfstandig maken voor hen was. Over wat voor begeleiding hen hielp. In die gesprekken vertelden ze regelmatig wat ze leerden in die processen over het maken zelf. Dat deden ze vaak ongevraagd omdat ze enthousiast waren over wat ze hadden ontdekt. Ze vertelden hoe ze maakstrategieën ontwikkelden en over hoe ze de volgende keer in een maakproces zouden stappen. Of ze gaven maaktips voor jongeren die, al dan niet voor het eerst, een maakproces aangaan.

We vroegen voor een laatste experiment van het onderzoek aan een tiental theaterdocenten en coaches van tien verschillende theaterwerkplaatsen om jongeren te begeleiden in een zelfstandig maakproces. Op 28 maart werd het werk van deze jongeren getoond op het Kaap_Knal_Interval bij Larf! in Gent. In de namiddag namen de jongeren cue’s door in de theaterzaal en ’s avonds presenteerden ze voor elkaar en voor een warm publiek. In de namiddag konden we in kleine groepen de jongeren kort interviewen. Op het einde van het interview vroegen we hen naar maaktips. De eerste keer in een interview dat we bewust naar maaktips vroegen. Als insteek voor het gesprek gebruikten we maaktips die andere jonge makers ons eerder in het onderzoek gaven.

We kiezen fragmenten uit het gesprek met de jonge makers van Kaap_Knal_Interval en koppelen die telkens aan een quote uit de literatuur of uit een gesprek met een docent die we observeerden en interviewden. Acht maaktips. Acht keer luisteren en lezen.

Aksel over zoeken op de vloer

QUOTE uit een interview met theaterdocent Arnaud Deflem

‘Het werken op de vloer stimuleren doe ik absoluut. En dat is soms sleuren. Daar gaat veel energie inzitten. En tegelijkertijd is de neiging tot uitstellen absoluut herkenbaar. Vraag mij om iets te maken en ik blijf ook lang in mijn hoofd zitten. Maar ik weet uit ervaring dat eens je op de vloer gaat het beter vooruitgaat. Ik push ze dus om op de vloer te gaan én oordeel mild over hun uitstelgedrag.’

QUOTE uit Made in Eeklo en Izegem

‘Dat idee had deze groep sterk: iets maken, dat is veel praten. Dat ze via stilstaande beelden zoveel konden vertellen was voor hen een belangrijke ontdekking. Daarnaast was het voor een aantal van hen ook een eenvoudige manier om op een rij te zetten hoe ze wilden dat hun solo zou worden. Door dat via het maken van die beelden al doende uit te zoeken, op de vloer, borrelden er bij een aantal van hen veel ideeën op.’

Esra over maken zien als een onderzoek

QUOTE uit “Learning by heart” van Corita Kent and Jan Stewart

‘You have to lower your expectations, hope for the best and work and play. The dictionary definitions of work and play have much in common, as if the person defining these words could not pull them apart to be two seperate things.”

Inke over opnieuw beginnen

QUOTE uit interview met theaterdocent Antoine vander Auwera

‘Een maker wordt altijd geconfronteerd met een leeg blad, en daarbij de angst voor dat leeg blad. Doel is om te proberen te leren een structuur te maken voor uzelf. En natuurlijk help ik daarbij. Door vragen te stellen en de studenten tools te geven om verder te onderzoeken, in functie van het vermoeden dat ik heb van welke artistieke persoonlijkheid zij hebben. Je hebt een soort empathie nodig, een aanvoelen van wie de student is waarmee je werkt. En een zoektocht naar welke wereld hoort bij deze persoon en dan: hoe kan ik helpen om die persoon een plateau te geven om die wereld te tonen?’

Junior over schrijven als manier van denken

QUOTE uit ‘Steal like an artist’ van Austin Kleon

‘In the old days, a logbook was a place for sailors to keep track of how far they’d traveled, and that’s exactly what you’re doing-keeping track of how far your ship has sailed.’

Lowie over samenwerken

QUOTE uit TE GAST bij DEGASTEN

‘Haanstra (2011) benoemt de belangrijke plaats die communicatie en collaboratie innemen in authentieke kunsteducatie. Hij stelt dat in deze vorm van kunsteducatie kennis ontstaat door onderlinge vergelijking en onderhandeling, soms door elkaars voorbeeld te volgen, maar ook door confrontaties van inzichten en meningsverschillen. Haanstra benoemt de kunstleerkracht in dit proces als een belangrijke factor: de kunstleerkracht moet én de voorwaarden voor deze vorm van leren scheppen én de begeleiding hiervan vormgeven.’

QUOTE uit Dagboek van een Stuntelaar: deel 3

‘Ze reageren goed op elkaar en geven nu makkelijk ideeën voor elkaar. Dat werkt goed: ze zien het proces als een gedeeld verhaal en denken nu mee voor elkaar. De gezamenlijke improvisaties waarbij ze elkaars materiaal manipuleren, helpt om het creëren als iets collectief te zien.

Nadien ga ik daarom ook het gesprek aan over hoe ideeën kunnen ontstaan: bij jezelf, door contact met de ander, door iets te doen, door te laten gebeuren, door te freeweelen, etc. Ik hoop vooral te benadrukken dat ideeën dus niet uitsluitend in je eigen kamer of bij jezelf in je hoofd ontstaan. Niettemin hebben sommigen wel gewerkt thuis, en dat verschil was vandaag best goed te zien.’

Michelle over loslaten en filmen

QUOTE uit interview met theaterdocent Ward Rooze

‘Hoe kun je vrijheid in hun geest creëren? Dus doe je oefeningen met hen, gewoon om te testen, om te kijken: werkt dit voor je? Creëer je vrijheid? Want inspiratie is ook vrijheid. Echt geïnspireerd geraken door iets, da’s een enorm vrij gevoel. Dan borrelen dingen uit je op, waar je geen ‘moeten’ bij voelt, eerder zoiets van hooo, ik heb teveel. Dat spontaan opborrelen, om dat te bereiken, dat moet je ze leren. (…) Er moet niks moois, er ‘moet’ vooral niks. Je gaat gewoon op zoek naar: hoe krijg je het er gewoon uit? Wat zit erin? Wat zit er in je lichaam en hoe krijg je dat eruit?’

Saidah over vertrouwen in jezelf

QUOTE uit ‘On Connection’ van Kae Tempest

‘The creative compass is the instinct that drew you to your discipline in the first place, and when you are in connection with it, it will tell you everything you need to know about how you’re doing with your work. It will guide you through difficult creative decisions and will help you distinguish between a motivation act from a need for approval on one hand, and a genuine creative compulsion on the other. Sometimes, the creative compass, a wounded pride and a fragile ego feel the similar. They all want you to prove yourself. How do you know which is compelling to you? How do you ‘refind your soul’? You learn by getting it wrong. Once you’ve gone miles down the wrong path and ended up in a creative dead end, you learn something about how it feels to have got ahead of yourself. It is extremely important to learn this way. Things will go wrong. You will make mistakes. You will end up doing things that don’t feel entirely right. This is how you learn how to dig at your compulsions, and really feel where they’re coming from. It’s a process of sensory reanimation. You are learning a new sensibility. Or, maybe more aptly, remembering an old one.’

Wouter over terug naar de basics

QUOTE uit interview met theaterdocent Jorg van den Kieboom

‘Ik denk dat ik vooral probeer aan te horen, te filteren en dan terug te geven. De kunst is om door de ruis heen te horen wat ze nu eigenlijk willen. Wat is de kern? En die probeer ik dan terug te geven.’ 

_{Met dank aan alle jongeren die we tijdens het Kaap Knal_Interval! van 28 maart 2024 konden interviewen: Adriano, Aksel, Esmée, Esra, Inke, Junior, Lila, Lowie, Marie, Michelle, Noor, Pauline, Saidah, Seba, Wolf en Wouter.}

En met dank aan alle deelnemende theaterhuizen: Secundair Kunstinstituut Gent, 39Graden, SAMWD Zottegem, KAAIMAN, BRONKS, fABULEUS, DEGASTEN, MOB, Larf!, Victoria Deluxe

LEES MEER