Tijdens het Kaap_Knal_Interval op 28 maart 2024 in theaterhuis LARF! toonden we een kort filmpje waarin verschillende jongeren uit onze vorige experimenten aan het woord zijn over hun maakprocessen. De deelnemende theaterdocenten, theatermakers en jonge makers van het Kaap_Knal_Interval werden zo warm gemaakt voor een volle dag samen repeteren en reflecteren over de begeleiding van creatieprocessen van jongeren. Meer over deze dag kan je lezen op de blog bij :
Theaterdocenten: Flo Callens, Manon De Baecke, Barbara De Meyere, Annelies De Nil, Anthony Notebaert, Benjamin Sercu, Tom Van der Velde, Jarne Van Loon en Sofie Van Maele.
Wat voor tips kunnen jongeren die zelf iets maakten, geven aan andere jongeren die een zelfstandig maakproces starten? Leerden ze maken? En wat leerden ze dan?
In de loop van het onderzoek interviewden we regelmatig jongeren over hoe zelfstandig maken voor hen was. Over wat voor begeleiding hen hielp. In die gesprekken vertelden ze regelmatig wat ze leerden in die processen over het maken zelf. Dat deden ze vaak ongevraagd omdat ze enthousiast waren over wat ze hadden ontdekt. Ze vertelden hoe ze maakstrategieën ontwikkelden en over hoe ze de volgende keer in een maakproces zouden stappen. Of ze gaven maaktips voor jongeren die, al dan niet voor het eerst, een maakproces aangaan.
We vroegen voor een laatste experiment van het onderzoek aan een tiental theaterdocenten en coaches van tien verschillende theaterwerkplaatsen om jongeren te begeleiden in een zelfstandig maakproces. Op 28 maart werd het werk van deze jongeren getoond op het Kaap_Knal_Interval bij Larf! in Gent. In de namiddag namen de jongeren cue’s door in de theaterzaal en ’s avonds presenteerden ze voor elkaar en voor een warm publiek. In de namiddag konden we in kleine groepen de jongeren kort interviewen. Op het einde van het interview vroegen we hen naar maaktips. De eerste keer in een interview dat we bewust naar maaktips vroegen. Als insteek voor het gesprek gebruikten we maaktips die andere jonge makers ons eerder in het onderzoek gaven.
We kiezen fragmenten uit het gesprek met de jonge makers van Kaap_Knal_Interval en koppelen die telkens aan een quote uit de literatuur of uit een gesprek met een docent die we observeerden en interviewden. Acht maaktips. Acht keer luisteren en lezen.
‘Het werken op de vloer stimuleren doe ik absoluut. En dat is soms sleuren. Daar gaat veel energie inzitten. En tegelijkertijd is de neiging tot uitstellen absoluut herkenbaar. Vraag mij om iets te maken en ik blijf ook lang in mijn hoofd zitten. Maar ik weet uit ervaring dat eens je op de vloer gaat het beter vooruitgaat. Ik push ze dus om op de vloer te gaan én oordeel mild over hun uitstelgedrag.’
‘Dat idee had deze groep sterk: iets maken, dat is veel praten. Dat ze via stilstaande beelden zoveel konden vertellen was voor hen een belangrijke ontdekking. Daarnaast was het voor een aantal van hen ook een eenvoudige manier om op een rij te zetten hoe ze wilden dat hun solo zou worden. Door dat via het maken van die beelden al doende uit te zoeken, op de vloer, borrelden er bij een aantal van hen veel ideeën op.’
‘You have to lower your expectations, hope for the best and work and play. The dictionary definitions of work and play have much in common, as if the person defining these words could not pull them apart to be two seperate things.”
‘Een maker wordt altijd geconfronteerd met een leeg blad, en daarbij de angst voor dat leeg blad. Doel is om te proberen te leren een structuur te maken voor uzelf. En natuurlijk help ik daarbij. Door vragen te stellen en de studenten tools te geven om verder te onderzoeken, in functie van het vermoeden dat ik heb van welke artistieke persoonlijkheid zij hebben. Je hebt een soort empathie nodig, een aanvoelen van wie de student is waarmee je werkt. En een zoektocht naar welke wereld hoort bij deze persoon en dan: hoe kan ik helpen om die persoon een plateau te geven om die wereld te tonen?’
‘In the old days, a logbook was a place for sailors to keep track of how far they’d traveled, and that’s exactly what you’re doing-keeping track of how far your ship has sailed.’
‘Haanstra (2011) benoemt de belangrijke plaats die communicatie en collaboratie innemen in authentieke kunsteducatie. Hij stelt dat in deze vorm van kunsteducatie kennis ontstaat door onderlinge vergelijking en onderhandeling, soms door elkaars voorbeeld te volgen, maar ook door confrontaties van inzichten en meningsverschillen. Haanstra benoemt de kunstleerkracht in dit proces als een belangrijke factor: de kunstleerkracht moet én de voorwaarden voor deze vorm van leren scheppen én de begeleiding hiervan vormgeven.’
‘Ze reageren goed op elkaar en geven nu makkelijk ideeën voor elkaar. Dat werkt goed: ze zien het proces als een gedeeld verhaal en denken nu mee voor elkaar. De gezamenlijke improvisaties waarbij ze elkaars materiaal manipuleren, helpt om het creëren als iets collectief te zien.
Nadien ga ik daarom ook het gesprek aan over hoe ideeën kunnen ontstaan: bij jezelf, door contact met de ander, door iets te doen, door te laten gebeuren, door te freeweelen, etc. Ik hoop vooral te benadrukken dat ideeën dus niet uitsluitend in je eigen kamer of bij jezelf in je hoofd ontstaan. Niettemin hebben sommigen wel gewerkt thuis, en dat verschil was vandaag best goed te zien.’
‘Hoe kun je vrijheid in hun geest creëren? Dus doe je oefeningen met hen, gewoon om te testen, om te kijken: werkt dit voor je? Creëer je vrijheid? Want inspiratie is ook vrijheid. Echt geïnspireerd geraken door iets, da’s een enorm vrij gevoel. Dan borrelen dingen uit je op, waar je geen ‘moeten’ bij voelt, eerder zoiets van hooo, ik heb teveel. Dat spontaan opborrelen, om dat te bereiken, dat moet je ze leren. (…) Er moet niks moois, er ‘moet’ vooral niks. Je gaat gewoon op zoek naar: hoe krijg je het er gewoon uit? Wat zit erin? Wat zit er in je lichaam en hoe krijg je dat eruit?’
‘The creative compass is the instinct that drew you to your discipline in the first place, and when you are in connection with it, it will tell you everything you need to know about how you’re doing with your work. It will guide you through difficult creative decisions and will help you distinguish between a motivation act from a need for approval on one hand, and a genuine creative compulsion on the other. Sometimes, the creative compass, a wounded pride and a fragile ego feel the similar. They all want you to prove yourself. How do you know which is compelling to you? How do you ‘refind your soul’? You learn by getting it wrong. Once you’ve gone miles down the wrong path and ended up in a creative dead end, you learn something about how it feels to have got ahead of yourself. It is extremely important to learn this way. Things will go wrong. You will make mistakes. You will end up doing things that don’t feel entirely right. This is how you learn how to dig at your compulsions, and really feel where they’re coming from. It’s a process of sensory reanimation. You are learning a new sensibility. Or, maybe more aptly, remembering an old one.’
‘Ik denk dat ik vooral probeer aan te horen, te filteren en dan terug te geven. De kunst is om door de ruis heen te horen wat ze nu eigenlijk willen. Wat is de kern? En die probeer ik dan terug te geven.’
Met dank aan alle jongeren die we tijdens het Kaap Knal_Interval! van 28 maart 2024 konden interviewen: Adriano, Aksel, Esmée, Esra, Inke, Junior, Lila, Lowie, Marie, Michelle, Noor, Pauline, Saidah, Seba, Wolf en Wouter.
Hoe kijken jongeren terug op de ervaring van een maakproces, eens ze terug met hun voeten op de veilige oever staan? Wat heeft hen geholpen? Wat vonden ze moeilijk?
We kiezen fragmenten uit het gesprek met de jonge maker en koppelen dat telkens aan een quote uit de literatuur of uit een gesprek met een docent die we observeerden en interviewden. Negen keer luisteren en lezen.
Ik spreek met Boutaina en Douae. Ze waren 16 en 17 jaar jaar toen ze voor het eerste deelnamen aan open lessen bij theaterwerkplaats DEGASTEN in Amsterdam. Tijdens een maakweekend van DEGASTEN volgden we twee dagen lang alle workshops en toonmomenten. Ook Boutainha en Douae zijn daarbij.
Ik spreek met Boutaina en Douae na het bijgewoonde maakweekend, bij een wekelijkse les op maandagavond in één van de studio’s van DEGASTEN in Amsterdam West. Sem Jonkers is hun docent op die avonden. Ze vertellen me over de bijzondere plek die DEGASTEN voor hen is, over hoe het was om er in het begin te ontdekken wat theater is, over wat het nu voor hen betekent in hun leven. Over waarom ze zich er niet alleen goed voelen, maar ook de kans krijgen om eigen werk te creëren en hoe dat misschien ook wel gelinkt is aan elkaar.
“Als ze hun voorstelling spelen, voel ik dat die jongeren daar samen staan. Ze zijn samen in dat thema, in die inhoud gedoken en hebben dat materiaal doorwrocht samen, ze hebben daarop gekauwd en herkauwd en ze zeggen: ‘Dit is wat wij daarover te vertellen hebben”
“Voor ze tonen zegt een docent: Het onderzoek hoeft niet af te zijn. Je toont wat er nu is. Een andere docent zegt voor ze tonen: Ik hoef nog geen koppen en staarten te hebben, mag los materiaal zijn.” Na een toonmoment zegt een docent één zin: Onthoud wat je gemaakt hebt, heel bijzonder wat ik gezien heb.”
Boutaina en Douae over collectiviteit in maakprocessen
“Er is soms de neiging om te denken over de kunstenaar als iemand die een eenzaat is die vanuit een grote concurrentiestrijd moet denken in een productiemaatschappij. Daar verzet ik me hevig tegen, door het leerproces ook te zien als een gemeenschapsvorming van medemakers: het opbouwen van een artistieke omgeving waarin je je niet alleen hoeft te voelen, waarin je je veilig kan voelen en minder gericht is op het product. Wat ik doe is dus ook een maatschappijkritische manier van werken: we gaan het anders doen, een meer collectiever proces, dat betekent niet dat je altijd in groep moet zijn, je hebt natuurlijk een eigenheid, maar je bent gedragen door de groep die ook artistieke processen doormaakt.”
‘In de lessen waarin de jongeren korte fragmenten maakten vanuit de eerder gesloten opdrachten die ik aanbood, koos ik ervoor om geen feedback te geven. Ik was nieuwsgierig wat dit zou opleveren. Ze presenteerden dus het ene fragment na het andere en ik zei niets tussendoor, bedankte ze en meteen kwam het volgende groepje aan de beurt. Ik moest hieraan wennen. Had het gevoel dat ik tekortschoot als docent. Van hen kreeg ik dat signaal niet, dat gevoel had ik zelf. Als ze iets getoond hadden, vroeg ik of er ideeën waren om iets nieuws te maken. En die waren er meestal. Ik hoefde niet zoveel te doen: alleen maar her en der geruststellen: ‘Werk maar uit, we zien wel wat bruikbaar is.’’
“Showing optimism about the plan is a good idea. A good atmosphere is important, the good vibe! You can only put people in a kind of tension very far in a process. When you already know the person very well and you know how you can provoke something.”
“Voor je begint met woorden en met teksten, was het voor mij wel altijd belangrijk om via het lichaam een toegang te zoeken naar de fantasie van iemand. Dat is heel interessant om mee te experimenteren, of je als denkend wezen aanvaard dat je lichaam een eigen verhaal heeft. Het is die herinnering van het lichaam die je terug moet zoeken, iets wat je als kind van nature hebt, maar wat je blijkbaar al snel verliest. Aan 12, 13, 14 jaar verlies je dit en als je ouder wordt, wordt het alsmaar moeilijker en moeilijker. Ik denk dat dit één van de aspecten is, niet alleen als kunstenaar, maar als mens, om terug te kunnen gaan naar de bron van wat dat lichaam allemaal kan en wat het allemaal doet. Je ervaart op die manier vrijheid, namelijk dat je geest niet langer je lichaam belemmert. En dat als acteur levert je winst op: je kunt makkelijker werken, want het is vaak de geest die een hele hoop hindernissen oplegt en heel veel dingen verhindert.”
“Het is een heel groot voordeel om heel diverse spelers in je groep te hebben, ook omdat ze heel veel van elkaar kunnen leren en ze hebben één ding gemeenschappelijk: dat ze samen hier willen zijn”
“That’s why it is also so interesting to work with these diverse groups because everybody in the group is very different and so it opens a lot of creative modes of doing things.”
Boutaina en Douae over gradueel opbouwen tijdens een proces
“Teaching Artists ‘scaffold’ their activities in the same way. They break them into steps, each of wich is fun and interesting and provides a sense of completion – with its bounce of increased interest to take the next step. (…) How each step set them up for a related but different challenge in the next step, and built enough confidence to dig into a playful compositional challenge they would never have thought possible.”
“Ik ben een prater, ik hou van praten maar in een repetitieruimte probeer ik zoveel mogelijk te doen want de waarheid ligt op de vloer en niet in ons hoofd.”
“Dus weer: hoe kun je vrijheid in hun geest creëren? Dus doe je oefeningen met hen, gewoon om te testen, om te kijken: werkt dit voor je? Creëer je vrijheid? Want inspiratie is ook vrijheid. Echt geïnspireerd geraken door iets, da’s een enorm vrij gevoel. Dan borrelen dingen uit je op, waar je geen ‘moeten’ bij voelt, eerder zoiets van hooo, ik heb teveel. Dat spontaan opborrelen, om dat te bereiken, dat moet je ze leren ”
We vroegen voor een laatste experiment aan een tiental theaterdocenten en coaches van tien verschillende theaterwerkplaatsen om jongeren te begeleiden in een zelfstandig maakproces. Op 28 maart werd het werk van deze jongeren getoond op het Kaap_Knal_Interval bij Larf! in Gent. In de namiddag namen de jongeren cue’s door in de theaterzaal en ’s avonds presenteerden ze voor elkaar en voor een warm publiek. In de namiddag konden we in kleine groepen de jongeren kort interviewen. We startten elk gesprek vanuit twee thema’s: eigenaarschap en feedback. Kaarten met daarop uitspraken van andere jonge makers die we eerder in het onderzoek interviewden, lagen in het midden als teaser voor het gesprek.
Wat hielp hen in het maakproces? Wat voor feedback vinden deze jonge makers zinvol? Wanneer ervaren ze eigenaarschap? En vinden ze dat belangrijk?
Na afloop van de gesprekken selecteerden we een aantal uitspraken van de jonge makers rond feedback en eigenaarschap. Uitspraken die we prikkelend vonden, goed verwoord. We lieten deze uitspraken horen aan Ona-Lisa Van Haver, studente illustratie aan KASK & Conservatorium, de school of arts van HOGENT en Howest. Zij tekende bij enkele uitspraken wat ze voor zich zag.
Feedback
Marie over feedback als mogelijkheid om iets mee te doen
Wouter over duidelijkheid
Esra over bevestiging vragen
Saidah over meedenken en feedback op de tekst
Junior over rekening houden met de maker
Michelle over het zoeken naar betekenis
Eigenaarschap
Aksel over inspiratie
Esra over collectiviteit
Seba over zoeken naar eigenheid
Saidah over creëren met weinig richtlijnen
Met dank aan alle jongeren die we tijdens het Kaap Knal_Interval! van 28 maart 2024 konden interviewen: Adriano, Aksel, Esmée, Esra, Inke, Junior, Lila, Lowie, Marie, Michelle, Noor, Pauline, Saidah, Seba, Wolf en Wouter.
Hoe kijken jongeren terug op de ervaring van een maakproces, eens ze terug met hun voeten op de veilige oever staan? Wat heeft hen geholpen? Wat vonden ze moeilijk?
We kiezen fragmenten uit het gesprek met de jonge maker en koppelen dat telkens aan een quote uit de literatuur of uit een gesprek met een docent die we observeerden en interviewden. Elf keer luisteren en lezen.
Ik spreek vandaag met Azra. Ze was 16 jaar toen ze gekozen werd om deel te nemen aan het VAART-traject bij Fabuleus in Leuven. En zo kon Azra onder de vleugels van Fabuleus haar eerste eigen voorstelling maken, de monoloog De T van Belg. Ze werd gedurende enkele maanden zowel op logistiek als artistiek vlak ondersteund in het maakproces en speelde haar voorstelling in Leuven en Gent (bij LARF! op een Knal!Interval!).
Dirk De Lathauwer en Filip Bilzen van Fabuleus trekken het Vaart-project. Op verschillende momenten tijdens het proces vinden intervisiegesprekken plaats samen met de andere jongeren die de kans krijgen om een creatie op poten te zetten. Hoe loopt het bij elk van hen? Waar lopen ze tegenaan? Wat kan hen verder nog helpen? En hoe kunnen ze elkaar helpen of geruststellen? Azra’s coach was theatermaker en schrijfster Anna Vercammen. Zij kreeg zes halve dagen om Azra te begeleiden.
Ik spreek een hele avond met Azra. Ondertussen heeft Azra ook bij Victoria Deluxe in Gent deelgenomen aan de voorstelling Transit en is ze ook deelnemer van Younited9000 (workshops theater en beweging voor jongeren). Ze vertelt me veel: wat ze geleerd heeft, wat ze moeilijk vond én ze kiest uit onze kaartjes enkele handelingen die ze opgemerkt heeft bij haar coach of begeleiders tijdens het maakproces. Wat werkte voor haar goed en wat minder? En heeft ze nog tips voor de coach van de toekomst?
“Ik bevraag heel veel, maar als mensen dingen doen die ik heel slecht vind dan zeg ik dat ook, dan zeg ik ‘dit werkt niet daarom en daarom en daarom”. Ik ben daar heel direct in omdat ik vind dat ik de knowhow die ik in de loop der jaren heb opgebouwd niet achterwege kan laten omdat ze alles maar zelf moeten ontdekken”
“Ik zeg ze altijd dat ze moeten zoeken naar iets dat zij alleen maar op dit moment, op deze plek kunnen maken. Niemand anders kan dat, jij moet dat doen. Ik laat ze daarnaar zoeken op verschillende manieren. Door woorden op te schrijven die volgens hen verband houden met wat ze echt willen vertellen. En ik laat ze beelden verzamelen rond hun inhoud: beelden uit beeldende kunst, fotografie, … In het begin nog lukraak. Die beelden en die woorden bekijken we dan samen. Ik pols dan eerst wat die leerling zelf ziet in de beelden en de woorden en wat ik dan heel mooi vind, is dat er dikwijls al veel verbanden zijn die een ingang vormen om vanuit te werken, zowel naar inhoud als naar vorm. En dat geef ik ze terug. Vaak zijn dat dingen die voor het rapen liggen, maar waar ze zich eenvoudigweg niet bewust van zijn en ik merk vaak dat ze na zo’n gesprek vertrokken zijn.
‘Ik reik ze werkwijzen aan waar mogelijk materiaal uit voort kan komen. Dat doe ik voor iedereen individueel, afhankelijk van waar ze op dat moment in hun proces zitten. Van wat ze op dat moment nodig hebben om vooruit te kunnen geraken. Bijvoorbeeld aan een leerling die mooi materiaal aanmaakte rond verdriet en eenzaamheid, gaf ik een schrijfopdracht over vriendschap en warme herinneringen. Met als doel wat tegenkleur te zoeken en te kijken of hij daar later iets mee kon doen in zijn solo. Of een leerling die vastzat omdat ze dacht dat ze niet in beelden kon denken, liet ik samenwerken met een andere leerling. Ik gaf ze als opdracht om op tempo verschillende ensceneringen te bedenken. Ik liet ze daarvoor beginnen met een object wat ze op scène plaatsen. Waar precies? Vooraan? Achteraan? Of juist in het midden? Daarna een acteur er bij. Waar staat, zit of ligt die ten opzichte van dat object? En dan een handeling erbij. Hoe verhoudt die acteur zich tot dat object? Doet die daar iets mee of niet? Vervolgens een korte ontwikkeling: wat gebeurt hierna? Door elkaar aan te vullen ontstaat er op korte tijd eenvoudig materiaal. Dat liet ik een aantal keer doen. Ik probeerde zo de idee-fixe te doorbreken van de leerling die dacht dat ze niet in beelden kon denken.’
‘De eerste twee repetities van het zelfstandig maakproces heeft Lara opdrachten gedaan met de jongeren vanuit haar werkwijze, zodat de jongeren konden zien hoe zij materiaal genereert. Ze deed een opdracht met hen om hen te ondersteunen in het elkaar regisseren. Lara vroeg een deel van de jongeren om te kijken aan de kant en een deel om ergens op de spelvloer te gaan ‘hangen’ en te denken: ‘Dit is de beste houding ooit’. Lara werkte er op haar manier aan verder: door wat ze zag op de vloer, gaf ze de spelers steeds een nieuwe spelregel. Uiteindelijk vroeg ze aan de jongeren aan de kant om een spelregel te geven vanuit wat ze zagen gebeuren op de vloer. Op die manier proberen we de ervaring te delen hoe je een wisselwerking kan laten ontstaan tussen speler en regisseur. We wilden laten zien dat een regisseur niet alwetend hoeft te zijn, maar op het moment kan reageren. Dat het interessant kan zijn om met je speler op de vloer te gaan en te zien wat de speler aanbiedt en vanuit wat je interessant vindt, verder te gaan. Niet meteen teveel willen, maar stap voor stap zoeken. De groep had met mij al gewerkt naar een voorstelling toe, mijn werkwijze kenden ze. En ze konden zo zien dat er niet één werkwijze bestaat. Sommige jongeren pikten uit de manier waarop wij werkten dingen mee om uit te proberen. Anderen beseften door het meekrijgen van twee werkwijzen dat er dus meerdere bestaan. Dat hun eigen werkwijze dus ook goed is.’
Azra over het verzamelen van materiaal:
QUOTE uit “The Performer’s Guide to the Collaborative Process” van Sheila Kerrigan:
“Draw characters, costumes, masks, environments. Make a diagram of build, structure, and design. Write about the themes, philosophical underpinning, symbology, background. Invent biographies for your characters. Describe the mood, color, atmosphere, and world of the piece. Write metaphors, dreams, memories. When you get into the studio, choose one aspect of your idea that you know something about, and devise a game or exercise to help you discover more about it. Do something—anything—with it. “
I could start by paying particular attention to things I don’t usually notice. The place where two trees meet at the roots. The bricks in the wall that I walk past. The floral shapes in the cast-iron railings. The colour of things. (p. 114)
“Het spelen met het materiaal: dat laat ik ze vaak doen. Dat heeft voor mij met de vormelijke kant te maken. Ik vraag regelmatig: ‘Doe dat nog eens maar in een andere vorm.’ Of veel concreter bijvoorbeeld: ‘Doe dat eens een aantal keer, elke keer met een ander muzieknummer eronder.’ Of ‘Doe dat nog eens maar op maximum één vierkante meter.’ Of: ‘Doe het eens op locatie en niet hier in de repetitieruimte.’ Of ‘Doe het nog eens maar met één attribuut en daarna met heel veel attributen.’ Ik probeer hen het plezier mee te geven om een speeltuin te maken met het materiaal dat ze al hebben. Ik laat ze zo ontdekken hoe een andere vormkeuze iets anders kan communiceren.”
“Wat ik heel belangrijk vind, is oordeel uit te stellen. Oordeel voelen opkomen, binnenhouden en zoveel mogelijk uitstellen. Open kijken dus waardoor de speler een vrijheid kan krijgen om te gaan spelen, want je kan eigenlijk niks fout doen. Zo kan het vertrouwen in het spelen heel hard groeien. Wat ik bij mezelf ervaar, is dat als ik dat oordeel echt kan loslaten, er veel vrijheid en creativiteit naar boven komt, en dat kan echt deugd doen.”
“Your context will influence what happens, for good or bad; recognising your limitations is part of the process. Practical limitations can be the most marvellous spur to creative decision-making.” (P. 51)
“Nobody is born with a style or a voice. We don’t come out of the womb knowing who we are. In the beginning, we learn by pretending to be our heroes. We learn by copying. We’re talking about practice here, not plagiarism-plagiarism is trying to pass someone else’s work off as your own. Copying is about reverse-engineering. It’s like a mechanic taking apart a car to see how it works.”
“Waarom, waarom, waarom? Ik vraag eindeloos door over de keuzes die ze maken op gebied van vorm. Wat willen ze ermee vertellen? Hoe willen ze dat het overkomt? En ik laat het niet bij vragen alleen: ik vertel hoe wat ze doen op mij overkomt. En ik zeg hen wat ik sterk vind werken en wat niet. Soms geef ik daarna een opdracht om een spoor te onderzoeken, soms geef ik een idee om op verder te werken.”
“Het werk van Rancière en zijn emancipatorische pedagogie is voor mij inspirerend voor hoe ik me opstel als docent in de klas. Je stelt je niet boven de studenten. Het gaat niet over “luister maar naar mij”, maar het is een samen zoeken en je deelt je eigen onwetendheid met de studenten. Je kennis is misschien verschillend, maar je gaat uit van gelijke intelligenties.”
Verleiden tot het midden 